Een beknopte geschiedenis van projectmanagement

Het is misschien best wel logisch om te denken dat projectmanagement een moderne discipline is. Niets is echter minder waar. De belangrijkste concepten zijn namelijk al aan het eind van de negentiende eeuw ontstaan. Lees dit artikel om te ontdekken hoe de moderne managementtheorie is beïnvloed door meer dan een eeuw aan wetenschappelijke, sociale en commerciële methodologieën.

In dit artikel


Overzicht

De basis voor de vorm van projectmanagement zoals we die nu kennen, is pas enkele tientallen jaren geleden gelegd. In het begin van de jaren zestig kwamen bedrijven en andere organisaties tot het inzicht dat er voordelen zitten aan het ordenen van werk in projecten. Deze projectgecentreerde benadering van de organisatie werd steeds verder uitgewerkt naarmate organisaties de noodzaak begonnen in te zien van een efficiënte communicatie en samenwerking tussen werknemers, maar ook tussen verschillende afdelingen en functies en, in bepaalde gevallen, zelfs tussen industrietakken.

Tegenwoordig kunnen de basisbeginselen van projectmanagement worden voorgesteld door de projectdriehoek (projectdriehoek: de onderlinge relatie tussen tijd, geld en bereik. Als u een van deze elementen aanpast, worden de andere twee hierdoor beïnvloed. Als u bijvoorbeeld de projectplanning zodanig aanpast dat de planning wordt verkort, worden mogelijk de kosten verhoogd en het bereik verkleind.), een aanpak die uitgebreid door Harold Kerzner wordt beschreven in zijn toonaangevende boek, Project Management: A Systems Approach to Planning, Scheduling, and Controlling.

Projectdriehoek

Terug naar boven Terug naar boven

De vroege jaren: eind negentiende eeuw

We kunnen nog verder terug gaan in de tijd, naar de tweede helft van de negentiende eeuw, een periode waarin de complexiteit van de bedrijfswereld steeds verder toenam. Hier is duidelijk te zien hoe projectmanagement zijn oorsprong vindt in eenvoudige managementprincipes. Grootschalige overheidsprojecten waren de drijvende kracht voor het nemen van belangrijke beslissingen die de basis gingen vormen voor de methodologie van projectmanagement. In de Verenigde Staten was het eerste, echt omvangrijke overheidsproject de transcontinentale spoorlijn, waarvan de bouw begon in 1862. Eigenaren van bedrijven zagen zich opeens geconfronteerd met de enorme uitdaging om de arbeid van duizenden werkers in goede banen te leiden, terwijl ze daarnaast ongekende hoeveelheden grondstoffen moesten distribueren en verwerken.

Terug naar boven Terug naar boven

Begin twintigste eeuw

Zo rond de eeuwwisseling begon Frederick Taylor (1856–1915) met zijn studie van de werkplaatsorganisatie. Hij paste wetenschappelijke theorieën toe om aan te tonen dat arbeid kan worden geanalyseerd en verbeterd door vooral aandacht te besteden aan de elementaire onderdelen. Hij toetste zijn theorieën in de praktijk van staalfabrieken, op taken zoals het scheppen van zand en het heffen en verplaatsen van onderdelen. Vóór die tijd was de enige manier om de productiviteit te verbeteren, het eisen van een grotere inzet en het invoeren van langere werkdagen. Taylor introduceerde het concept van efficiënter werken, in plaats van harder en langer werken.

Taylors tijdgenoot Henry Gantt (1861–1919) was zeer geïnteresseerd in de opeenvolging van taken die nodig zijn om een bepaalde bewerking gerealiseerd te krijgen. Zijn zogenaamde Gantt-grafieken (Gantt-diagram (weergave): een vooraf gedefinieerde weergave waarin links projecttaken worden weergegeven en rechts grafische balken die overeenkomen met de duur van de projecttaken links in de weergave.), compleet met taakbalken (Gantt-balk: een grafisch element in het diagramgedeelte van de weergave Gantt-diagram waarin de duur van een taak wordt weergegeven.) en mijlpalen (mijlpaal: een referentiepunt waarmee een belangrijke gebeurtenis wordt aangegeven in een project en waarmee de voortgang van het project kan worden bijgehouden. Elke taak met de tijdsduur 0 wordt automatisch weergegeven als een mijlpaal; daarnaast kunt u elke andere taak met elke willekeurige tijdsduur markeren als mijlpaal.), geven een visuele voorstelling van de opeenvolging en duur van alle taken in een proces. De Gantt-grafieken bleken een zeer krachtig analytisch hulpmiddel te zijn voor managers, zelfs in die mate dat ze gedurende bijna honderd jaar vrijwel onveranderd zijn gebleven. Het was pas in de beginjaren negentig dat in het programma Microsoft Office Project koppelingslijnen werden toegevoegd aan de taakbalken, om zo de afhankelijkheid van taken nauwkeuriger te kunnen aangeven.

Koppelingslijn tussen Gantt-staven

In de loop der tijd werden de Gantt-diagrammen in Microsoft Office Project verder uitgebreid met onder andere voortgangslijnen (voortgangslijnen: deze geven een visuele aanduiding van de voortgang van uw project, zoals dit wordt weergegeven in de Gantt-diagramweergave. Met voortgangslijnen worden taken in uitvoering verbonden, terwijl tevens een grafiek wordt gemaakt op het Gantt-diagram waarop wordt aangegeven welk gedeelte van het werk achterligt op de planning en waar de pieken zijn van het werk dat nog moet worden uitgevoerd.) die worden uitgezet tegen een basislijn, varianties (variantie: het verschil tussen de basislijn en de geplande taak- of resourcegegevens. Dit komt meestal voor wanneer een basislijnplanning wordt ingesteld waarna wordt begonnen met het invoeren van feitelijke gegevens in de planning. Varianties kunnen optreden bij werk, kosten en planning.) en lijnen die de statusvoortgang aangeven voor een bepaald moment.

De American Society of Mechanical Engineers eert het werk van Henry Gantt door vanaf 2000 ieder jaar de Henry Laurence Gantt Medal uit te reiken aan mensen die zich hebben onderscheiden op het vlak van management en dienstverlening aan de gemeenschap.

Taylor, Gantt en anderen hebben ertoe bijgedragen dat projectmanagement nu een expliciet onderdeel van de bedrijfsvoering is dat studie en discipline vereist. In de jaren voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog zijn aspecten zoals marktbenadering, industriële psychologie en menselijke relaties geleidelijk aan geïntegreerde elementen van projectmanagement geworden.

Terug naar boven Terug naar boven

Midden twintigste eeuw

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd duidelijk dat er nieuwe organisatiestructuren nodig waren om tegemoet te komen aan de complexe overheids- en militaire projecten en de afnemende beschikbaarheid van arbeidskrachten. Door de introductie van complexe netwerkdiagrammen (Netwerkdiagram: een diagram waarin afhankelijkheden worden aangegeven tussen projecttaken. Taken worden aangegeven door vakken, of knooppunten, en taakafhankelijkheden worden aangegeven door lijnen waarmee de vakken worden verbonden. In Project is de weergave Netwerkdiagram een netwerkdiagram.), PERT (PERT-analyse: de PERT-analyse (Program, Evaluation and Review Technique) is een proces waarmee u een mogelijk resultaat evalueert op basis van drie scenario's: op basis van de best mogelijke resultaten, op basis van de verwachte resultaten en op basis van de slechtst mogelijke resultaten.)-schema's genoemd, en de methode van het kritieke pad (kritieke pad: de reeks taken die volgens plan moeten worden voltooid om ervoor te zorgen dat een project volgens plan kan worden voltooid. Elke taak op het kritieke pad is een kritieke taak.) kregen managers meer controle over zeer omvangrijke en uitermate complexe projecten (zoals militaire wapensystemen met een enorme verscheidenheid aan taken en ontelbare interacties op verschillende momenten in de tijd).

Het duurde niet lang voordat deze technieken in alle industrietakken werden toegepast, aangezien bestuurders nieuwe managementstrategieën en hulpmiddelen nodig hadden om de groei van hun organisaties in een snel veranderende en competitieve wereld te beheersen. In het begin van de jaren zestig werd het gebruikelijk om algemene systeemtheorieën toe te passen op zakelijke interacties. In hun boek The Theory and Management of Systems beschrijven Richard Johnson, Fremont Kast en James Rosenzweig een moderne organisatie als een menselijk organisme, met een skelet, spieren, hart- en vaatstelsel, zenuwstelsel, enzovoort.

Terug naar boven Terug naar boven

Vandaag

Deze benadering van bedrijfsuitoefening als een menselijk organisme impliceert dat een bedrijf alleen kan overleven en floreren als alle functionele onderdelen efficiënt samenwerken om bepaalde doelen (projecten) te realiseren. Sinds het begin van de jaren zestig is deze benadering van projectmanagement geleidelijk getransformeerd naar de huidige moderne varianten. Hoewel er in deze periode verschillende bedrijfsmodellen zijn ontstaan, delen deze allemaal dezelfde onderliggende structuur: een projectmanager beheert het project, stelt een team samen en zorgt voor de horizontale integratie en communicatie van de werkstroom tussen de verschillende afdelingen.

In de afgelopen tien jaar is de discipline projectmanagement zich blijven ontwikkelen. Momenteel zijn er twee belangrijke trends waarneembaar:

Terug naar boven Terug naar boven

 
 
Van toepassing op:
Project 2010, Project 2007